De FOBID Juridische Commissie heeft een notitie opgesteld over de toegankelijkheidsvoorschriften voor e-boek diensten van bibliotheken.

Samenvatting van de notitie:

Kernboodschap

Vanaf 28 juni 2025 moeten bibliotheken zorgen dat hun e-boeken, websites, apps en eventuele lees­software toegankelijk zijn volgens de Europese Toegankelijkheidswet (EAA), met duidelijke metadata en een toegankelijke gebruikservaring voor iedereen.

Wat & wanneer

De EAA is in Nederland geïmplementeerd op 28‑06‑2022. De bepalingen gelden vanaf 28‑06‑2025. Nieuwe dienstverlenings­contracten na die datum moeten voldoen. Bestaande contracten van vóór 28‑06‑2025 mogen ongewijzigd doorlopen tot hun einddatum, maximaal vijf jaar na 28‑06‑2025.

Reikwijdte en keten

De wet geldt voor de hele keten: uitgevers, distributeurs, retailers/uitleners (bibliotheken, incl. KB) en aanbieders van lees‑/beheersoftware. De AMvB noemt expliciet openbare bibliotheken en de KB; het ligt voor de hand dat ook universiteits-, hbo‑ en bijzondere bibliotheken moeten voldoen. Uitgevers moeten zorgen dat e-boeken technisch en inhoudelijk toegankelijk zijn. Bibliotheken moeten zorgen dat ze de toegankelijkheidsinformatie van deze boeken correct weergeven en hun kanalen toegankelijk maken.

Wat is een e‑boek?

“Digitale bestanden met een elektronische versie van een boek, die kunnen worden geopend, doorgebladerd, gelezen en gebruikt.” Of journals/tijdschriften/artikelen onder de EAA vallen is nog niet uitgekristalliseerd.

Verplichtingen voor bibliotheken

1. E‑boeken: Alleen toegankelijk uitgegeven e‑boeken aanbieden (van na 28‑06‑2025). Uitgevers leveren toegankelijkheids­metadata. Bibliotheken geven die volledig en correct door. Metadata moet begrijpelijk, met ten minste twee zintuigen waarneembaar zijn; alternatieven bieden voor niet‑tekst; voldoende contrast en aanpasbare lettertype‑ en afstandsinstellingen.
2. Websites & apps (catalogus, uitleen, toegang): Moeten het vinden en openen van e‑boeken toegankelijk maken. Voor websites/apps geldt naar verwachting hetzelfde als voor e-boeken: voldoen aan WCAG 2.1 AA (advies: WCAG 2.2).
3. Leessoftware & apps: Als de bibliotheek die zelf aanbiedt, moet die ook toegankelijk zijn.

Uitzonderingen

• Archieven: alleen (de weg naar) e‑boeken binnen de dienst valt onder de EAA, het archief zelf niet.
• Micro‑ondernemingen: Van micro-ondernemingen (<10 werknemers en ≤€2 miljoen omzet) zijn diensten uitgezonderd; producten van kleine ondernemingen vallen wél onder de wet. (Openbare) bibliotheken die voldoen aan de definitie van micro-onderneming hoeven voor het uitlenen van e-boeken (=dienst) niet aan de vereisten van deze wet te voldoen.

Meer informatie

Voor meer informatie en juridische uitleg, zie bijgaande notitie van de FOBID Juridische Commissie.

Op 9 en 10 oktober 2025 organiseert de VVBAD haar tweejaarlijks informatiecongres van Vlaanderen. Deze keer wordt het congres georganiseerd in samenwerking met KNVI.

Het congres zal plaatsvinden in de Antwerpse ZOO.

Meer informatie en contactgegevens op de website van VVBAD. Informatie aan ZOO 2025 | VVBAD

Op 10 januari 2025 wordt weer Publiek Domeindag gevierd. Op deze dag vervallen de auteursrechtelijke restricties op veel werken die gemaakt zijn door mensen die in 1954 zijn overleden. Dat betekent dat vanaf die dag hun werk in het publieke domein valt en voor veel meer doeleinden gebruikt kan worden. Dit jaar zit daar werk tussen van vele schilders, illustratoren, fotografen, schrijvers en architecten.

Publiek Domeindag is een gratis evenement. Registeren kan via deze link.

Kijk voor informatie op de website.

Datum: 10 december 2024 – 13:30-17:00
Locatie: LocHal (Tilburg)

Kom op dinsdag 10 december naar de LocHal voor een inspiratiemiddag over AI en community’s. Mis deze niet: het is een unieke kans om in een van de mooiste bibliotheken ter wereld kennis te nemen van actuele zaken die ons werk raken en die ons inspireren!

De inspiratiemiddag wordt georganiseerd door FOBID en IFLA. Centraal staan 2 belangrijke trends uit het IFLA-trendrapport: AI / kunstmatige intelligentie en community’s. Dit trendrapport werd eind september gepresenteerd op de Information Futures Summit in Brisbane. Heb je die bijeenkomst gemist? Dan praten IFLA President Vicki McDonald en leden van de IFLA Governing Board je deze middag bij en krijg je de highlights alsnog gepresenteerd.

Pitches en netwerken

Je kunt deze middag ook enkele pitches bijwonen:

• Irene Harmsen promoot de cursus Community Librarian.
• Marie Buesink van de KB vertelt over de AI Retrotool. Hierbij wordt AI ingezet om boeken automatisch te voorzien van metadata. 
• Alice Motta Maia Bodanzky en Vincent Cullici van de TU Delft spreken over de New Collection Wall. Scan een boek en AI vertelt je hoe het je toekomst zal beïnvloeden. 
• Danielle Arets van Fontys University of Applied Sciences gaat in op de AI Parade.

Ook is er speciale aandacht voor nieuwe technologie, voor de behoefte aan Community Building en aan bibliotheken als plek voor Well Being en Kindness (welzijn en vriendelijkheid). De sprekers komen deze middag uit de openbare bibliotheken, universiteitsbibliotheken en hogeschoolbibliotheken. Ook partners van deze organisaties zijn vertegenwoordigd. 

Uiteraard is er na afloop een borrel. Want naast inspiratie opdoen, staat ook kennismaken centraal: de middag staat open voor medewerkers uit alle soorten bibliotheken. 

Programma

Het voorlopige programma voor deze inspiratiemiddag ziet er als volgt uit:

• 13.30 uur: Inloop
• 14.00 uur: Welkom en introductie Erik Boekesteijn
• 14.05 uur: Vicki McDonald, President IFLA, terugblik Brisbane – Trendrapport 2024
• 14.35 uur: Alessandro Bozzon, Head Of Department Sustainable Design Engineering, Professor of Human-Centered Artificial Intelligence at Delft University of Technology
• 15.00 uur: 3 AI-pitches
• 15.30 uur: Intermezzo 
• 15.50 uur: Community Building Cultura & Zo, Petra Togni, CEO
• 16.20 uur: 3 Community Librarian-pitches
• 16.45 uur: Vicki McDonald, afsluiting en uitnodiging WLIC 2025 Asana
• 17.00 uur: Borrel

De voertaal is Engels.

Programma

Wil je erbij zijn? Meld je dan aan via dit formulier. Heb je ondertussen vragen? Neem dan contact op met Erik Boekesteijn (erik.boekesteijn@kb.nl).

Hopelijk tot 10 december!

FOBID is het aanspreekpunt voor internationale organisaties en de verbindingsschakel met het Nederlandse bibliotheekwerk. In deze rol is het FOBID bestuur door de IFLA benaderd om mee te denken bij het organiseren van een bijeenkomst over AI.

Twee keer per jaar vergadert het IFLA-bestuur in Nederland. Dit bestuur heeft al langer de wens om iets te organiseren samen met de Nederlandse bibliotheekwereld. Binnenkort verschijnt het IFLA trendrapport met veel aandacht voor AI.

Het FOBID bestuur stelde voor om een bijeenkomst te organiseren waar het IFLA-bestuur en vertegenwoordigers van de verschillende bibliotheekbranches bijeenkomen: enerzijds ter inspiratie en anderzijds om te kijken wat voor AI ontwikkelingen er zijn in de verschillende branches. AI is een breed onderwerp en kent allerlei aspecten waaronder een principiële discussie en praktische toepassingen. In de bijeenkomst zouden experts kunnen reflecteren op het trendrapport en de achterban zou de vraagstukken die spelen naar voren kunnen brengen.

De bijeenkomst zal plaatsvinden op dinsdag 10 december van 14 tot 17 uur in de LocHal in Tilburg.

Donderdag 7 november 2024 van 12:15 uur tot 18:00 uur

In november 2022 veranderde de wereld ingrijpend. Die dag kreeg iedere internetgebruiker toegang tot een verbluffend geavanceerde, kunstmatige intelligente ‘chatbot’. ChatGPT (Generative Pre-trained Transformer) is een taalmodel op basis van machine-learning-technieken, neurale netwerken en transformer-architecturen.

Op donderdag 7 november, precies twee jaar na de introductie, maken we de balans op. Tijdens het KNVI Event 2024 nemen Kees Verhoeven, Piek Vossen en Marc Holtman ons mee in de wereld van generatieve AI, text mining en de (on)mogelijkheden die dit biedt voor het dagelijkse leven van de informatieprofessional.

Kijk voor informatie op de website.

Locatie – Koninklijke Bibliotheek Den Haag

De EU Richtlijn NIS2 wordt geïmplementeerd in Nederlands recht. Het ministerie van Justitie en Veiligheid heeft daartoe een concept Cyberbeveiligingswet (Cbw) opgesteld en heeft deze ter consultatie opengesteld.

FOBID heeft haar Juridische Commissie (FJC) gevraagd een reactie te geven. De FJC heeft deze op 24 juni 2024 ingediend.

Waar gaat de Cyberbeveiligingswet over?
De wet beoogt de digitale veiligheid van Nederlandse entiteiten te verhogen. Het betreft dan entiteiten die essentieel of belangrijk zijn voor het functioneren van de Nederlandse samenleving. Een entiteit kan aangemerkt worden als ‘essentieel’ of ‘belangrijk’. Essentiële entiteiten moeten voldoen aan een hoge graad van digitale veiligheid ten aanzien van hun digitale systemen en websites. Belangrijke entiteiten moeten dan voldoen aan een iets lager niveau van digitale veiligheid. De Cbw wijst aan welke dienstverleners als essentiele of belangrijke entiteiten worden aangemerkt.

Hoe staat het met bibliotheken?
Bibliotheken worden in de wet niet genoemd. Toch kan het zijn dat de Cbw van toepassing zal zijn op meerdere bibliotheken. De FJC reactie gaat hier uitgebreid op in. In het kort het volgende.

De Koninklijke Bibliotheek
De KB is een Zelfstandig Bestuursorgaan (ZBO). Alle ZBO’s worden aangemerkt als essentiele entiteit, de KB valt daarom onder het zwaardere regime van de Cbw.

Bibliotheken van universiteiten en hogescholen
In de Cbw staat dat de minister van OCW kan bepalen dat ‘een’ universiteit of hogeschool (en dus ook haar bibliotheek) als essentiële of belangrijke entiteit wordt aangemerkt, of dat alle universiteiten en hogescholen kunnen worden aangemerkt als essentiële of belangrijke entiteiten. Het is nog niet bekend of de minister van OCW dit daadwerkelijk gaat doen of niet. De FJC heeft gevraagd om hier zo spoedig mogelijk na de consultatie duidelijkheid over te verkrijgen.

Openbare en bijzondere bibliotheken
De Cbw is van toepassing op lagere overheden zoals provincies en gemeenten, deze worden in de Cbw aangeduid als ‘overheidsinstanties’. Openbare en bijzondere bibliotheken zijn (op twee uitzonderingen na) niet onderdeel van een lagere overheid, maar worden wel voor het overgrote deel gefinancierd door (provincies en) gemeenten. De FJC vraagt zich daarom af of de minister vindt dat deze bibliotheken als overheidsinstantie dienen te worden aangemerkt, en als zodanig onder het regime van de Cbw zullen vallen. De FJC vindt van niet, maar verzoekt de minister om duidelijkheid hierover.

FOBID Juridische Commissie

Donderdag 7 november 2024 van 12:15 uur tot 18:00 uur (Koninklijke Bibliotheek – Den Haag)

In november 2022 veranderde de wereld ingrijpend. Die dag kreeg iedere internetgebruiker toegang tot een verbluffend geavanceerde, kunstmatige intelligente ‘chatbot’. ChatGPT (Generative Pre-trained Transformer) is een taalmodel op basis van machine-learning-technieken, neurale netwerken en transformer-architecturen.

Op donderdag 7 november, precies twee jaar na de introductie, wordt de balans opgemaakt. Tijdens het KNVI Event 2024 nemen Kees Verhoeven, Piek Vossen en (nog onder voorbehoud) Marc Holtman ons mee in de wereld van generatieve AI, text mining en de (on)mogelijkheden die dit biedt voor het dagelijske leven van de informatieprofessional.

Meer informatie is de vinden op de KNVI website.

KNVI Super Tuesday webinar – dinsdag 2 april 2024 van 16:00 – 17:30 uur

Kunstmatige intelligentie (AI) tilt datacenters naar een nieuw niveau. Hier worden machine learning-modellen getraind om patronen te ontdekken, variërend van medische diagnoses tot fraudedetectie. Voorspellende analyse optimaliseert efficiëntie en vermindert verspilling. Chatbots en virtuele assistenten, aangedreven door Natural Language Processing (NLP), vereisen snelle verwerking om in realtime met gebruikers te communiceren.

Containerisatie, zoals Docker en Kubernetes, speelt een cruciale rol in datacenters. Het verpakt applicaties en hun afhankelijkheden in geïsoleerde eenheden, waardoor efficiënt gebruik van serverbronnen mogelijk is. Containers kunnen snel worden opgeschaald of neergehaald, afhankelijk van de vraag, wat ongebruikte capaciteit minimaliseert. Bovendien draagt containerisatie bij aan milieubewustzijn. Minder servers betekent minder stroomverbruik en een kleinere ecologische voetafdruk.

De Nederlandse datacenters, met hun duurzaamheid en innovatie, blijven de digitale toekomst vormgeven. Terwijl AI en containerisatie de weg banen, moeten we niet vergeten dat deze onzichtbare reuzen ook een verantwoordelijkheid dragen voor onze planeet. Laten we samen streven naar een digitale wereld die niet alleen slim, maar ook groen is.

Ontdek de cruciale rol van datacenters in onze moderne samenleving, van Amsterdam tot Alkmaar en Hoofddorp. We verkennen de laatste trends en innovaties in datacenterbeheer, duurzaamheid en kunstmatige intelligentie:

• Hoe evolueren datacenters om te voldoen aan de groeiende vraag naar opslag, verwerking en connectiviteit?
• Welke innovatieve technologieën worden gebruikt om de efficiëntie van datacenters te verbeteren en hun ecologische impact te verminderen?
• Hoe kunnen informatieprofessionals profiteren van de mogelijkheden die datacenters bieden voor gegevensbeheer, analyse en veiligheid?
• Mis deze kans niet om jouw kennis te verdiepen en inzicht te krijgen in de toekomst van datacenters en kunstmatige intelligentie. Meld je vandaag nog aan en laat je inspireren door de grenzeloze mogelijkheden van datacenters en AI!

Aanmelden kan via de website. Voor KNVI-leden gratis, voor niet-leden EUR 25,00 (exclusief BTW).

Op elke eerste dinsdag van de maand verzorgt de KNVI een webinar of live event in de ‘Super Tuesday’ reeks. Deze reeks vormt een gebalanceerde afspiegeling van de verschillende disciplines binnen de KNVI op het gebied van Informatiemanagement, Informatietechnologie

Op donderdag 29 februari 2024 organiseert de Nederlandse RDA-Commissie in opdracht van FOBID een studiedag in de Koninklijke Bibliotheek, Den Haag.

De afgelopen jaren is er veel veranderd in RDA. Met de publicatie van de nieuwe RDA Toolkit zijn technische vernieuwingen doorgevoerd, zijn de mogelijkheden voor linked data uitgebreid en wordt een steeds internationalere doelgroep bediend. Deze studiedag maakt inzichtelijk wat de gevolgen daarvan zijn voor de huidige praktijk.

Meer informatie is te vinden op de website RDA-commissie.